مقالهٔ پژوهشی تازهٔ دکتر ماکان آریا پارسا با عنوان «سه مسیر در پژوهش هوش مصنوعی در غرب آسیا، ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴: مقایسهٔ کتاب‌سنجی یازده کشور» به‌صورت پیش‌چاپ (Preprint) در مخزن علمی Zenodo منتشر شد و شناسهٔ دیجیتال DOI دریافت کرد.
خلاصهٔ فارسی
پژوهش هوش مصنوعی در غرب آسیا میان سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ رشد سریعی داشته است، اما کشورهای منطقه از راه‌های متفاوتی به جایگاه کنونی خود رسیده‌اند. این مقاله یازده کشور را با شمارش‌های بازتولیدپذیر مقاله‌های هوش مصنوعی از پایگاه OpenAlex مقایسه می‌کند. در این مقایسه، تولید علمی داخلی و تولید حاصل از همکاری بین‌المللی جدا شمرده شده و سهم استنادی نرمال‌شده، شاخص‌های بانک جهانی و شاخص آمادگی دولت‌ها برای هوش مصنوعی نیز به کار رفته است.
سه مسیر دیده می‌شود. ترکیه و عراق بیشتر از راه تولید داخلی رشد کرده‌اند. عربستان سعودی، امارات متحدهٔ عربی و قطر بیشتر از راه هم‌نویسندگی بین‌المللی رشد کرده‌اند. ایران که در سال ۲۰۱۵ بزرگ‌ترین تولیدکنندهٔ منطقه بود، در سال ۲۰۲۰ به اوج رسید و سپس کاهش یافت؛ تولید صرفاً داخلی آن بیش از یک‌چهارم نسبت به اوج کم شده است. در سال ۲۰۲۴، ایران کمترین تعداد مقالهٔ هوش مصنوعی به ازای هر میلیون نفر جمعیت را در میان این یازده کشور داشت.
نتیجهٔ مقاله این است که حجم پژوهش، پیوند بین‌المللی و ظرفیت داخلی باید جداگانه پایش شوند، و درس سیاستی برای هر کشور به این بستگی دارد که کدام‌یک از این سه را کم دارد.
مشخصات انتشار
- نویسنده: ماکان آریا پارسا (Macan Aria Parsa)، پژوهشگر مستقل، ORCID: 0009-0002-5686-7722
- نوع اثر: پیش‌چاپ، زبان انگلیسی، نوامبر ۲۰۲۶
- شناسهٔ DOI: 10.5281/zenodo.24137443
- متن کامل (PDF): zenodo.org/records/24137443
- مجوز: Creative Commons Attribution 4.0 (CC BY 4.0)
شیوهٔ استناد
Aria Parsa, M. (2026). Three Paths in West Asian Artificial Intelligence Research, 2015–2024: A Bibliometric Comparison of Eleven Countries [Preprint]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.24137443
Abstract
Artificial intelligence (AI) research in West Asia grew rapidly between 2015 and 2024, but the countries of the region reached their present positions by different routes. This article compares eleven countries using reproducible counts of AI journal articles from OpenAlex, separated into domestic-only and internationally co-authored output, together with field-normalised citation shares, World Bank indicators and the Government AI Readiness Index. Three paths emerge. Türkiye and Iraq grew mainly through domestic output. Saudi Arabia, the United Arab Emirates and Qatar grew mainly through international co-authorship. Iran, the largest producer in the region in 2015, peaked in 2020 and then declined, with its domestic-only output falling by more than a quarter from that peak. By 2024 Iran produced the fewest AI articles per million inhabitants of the eleven countries. The comparison suggests that research volume, international connection and domestic capacity need to be monitored separately, and that the policy lesson for each country depends on which of the three it lacks.
Keywords: artificial intelligence; bibliometrics; international collaboration; research policy; West Asia; Middle East; Iran; Türkiye; Saudi Arabia
نسخهٔ مرجع این اثر، رکورد Zenodo با شناسهٔ DOI بالاست و این صفحه بازنشر آن است.
بدون دیدگاه