Fark Nerede: Yapay Zekâ Geliştirmede İran ve Kanada

Macan Aria Parsa, Bağımsız Araştırmacı. Ön baskı, 4 Kasım 2026. İlk olarak Zenodo’da yayımlanmıştır.

DOI:10.5281/zenodo.23970095 | PDF (İngilizce)

Özet

Bu makale, hükümetin etkileyebileceği kapasiteler arasında, yapay zekâ geliştirme konusunda İran ile Kanada arasındaki farkın en büyük olduğu alanı ve İran’ın Kanada’nın izlediği yolun hangi unsurlarını kendi koşullarına uyarlayabileceğini sorgulamaktadır. Ulusal strateji belgelerini, bir program değerlendirmesini, hükümet hazırlık endeksini, Dünya Bankası göstergelerini ve OpenAlex’ten elde edilen özgün bibliyometrik sayımları karşılaştırmaktadır. Oxford Insights endeksinde en büyük fark, Teknoloji Sektörü (22,87) ve Veri ve Altyapı (21,06) boyutlarının çok ilerisinde olan Hükümet boyutunda (58,94 puan) görülmektedir. Bibliyometrik sayımlar ikinci bir bulgu sunmaktadır: Kanada’nın yapay zekâ makalelerinin sayısı 2015’te 876’dan 2024’te 1.644’e yükselirken, İran’ınki 800’den 895’e çıkmış; İran’da uluslararası ortak yazarı olmayan makalelerin sayısı ise 666’dan 546’ya düşmüştür. Bulgular, Kanada’nın stratejisinin bu ülkenin önde olmasına neden olduğunu göstermemektedir. Kanada’nın kendi değerlendirmesi de koordinasyon eksikliklerine ve ticarileşmenin yavaşlığına işaret etmektedir. Makale, İran’ın ilk önceliğinin kurumsal olduğu sonucuna varmaktadır: 2024 tarihli ulusal belgenin bütçesi olan, ölçülebilir ve kamuya açık biçimde değerlendirilen bir programa dönüştürülmesi. Beş öneri sunmakta ve bunları sınayacak çalışmayı belirtmektedir.

Fark Nerede

Yapay Zekâ Geliştirmede İran ve Kanada

Farsça PDF

Özet

Bu makale, hükümetin etkileyebileceği kapasiteler arasında, yapay zekâ geliştirme konusunda İran ile Kanada arasındaki farkın en büyük olduğu alanı ve İran’ın Kanada’nın izlediği yolun hangi unsurlarını kendi koşullarına uyarlayabileceğini sorgulamaktadır. Araştırma, ulusal strateji belgelerini, bir program değerlendirmesini, hükümet hazırlık endeksini, Dünya Bankası göstergelerini ve bu araştırma kapsamında OpenAlex’ten elde edilen özgün bibliyometrik sayımları karşılaştırmaktadır. Oxford Insights endeksinde en büyük fark, Teknoloji Sektörü (22,87) ve Veri ve Altyapı (21,06) boyutlarının çok ilerisinde olan Hükümet boyutunda (58,94 puan) görülmektedir. Bibliyometrik sayımlar ikinci bir bulgu sunmaktadır: Kanada’nın yapay zekâ makalelerinin sayısı 2015’te 876’dan 2024’te 1.644’e yükselirken, İran’ınki 800’den 895’e çıkmış; İran’da uluslararası ortak yazarı olmayan makalelerin sayısı ise 666’dan 546’ya düşmüştür. Bulgular, Kanada’nın stratejisinin bu ülkenin önde olmasına neden olduğunu göstermemektedir. Kanada’nın kendi resmî değerlendirmesi de koordinasyon eksikliklerine ve ticarileşmenin yavaşlığına işaret etmektedir. Makale, İran’ın ilk önceliğinin kurumsal olduğu sonucuna varmaktadır: 2024 tarihli ulusal belgenin bütçesi olan, ölçülebilir ve kamuya açık biçimde değerlendirilen bir programa dönüştürülmesi. Son olarak beş öneri sunulmakta ve bunları sınayabilecek çalışma tanıtılmaktadır.